Bir Garip MatematikC?

Osmanl─▒da E─čitim sistemi nedir nas─▒ld─▒r e─čitim kurumlar─▒ ( Nas─▒l e─čitim g├Ârd├╝ler)

Hi├ž Bitmeyen Destek-Nas─▒l E─čitim┬áG├Ârd├╝ler konusu hakk─▒nda bilgi a├ž─▒klama yaz─▒ ├Âzet ders notlar─▒

HİÇ BİTMEYEN DESTEK

VAKIF;

ÔľáBir hizmetin gelecekte de yap─▒lmas─▒ i├žin bel┬şli ┼čartlarda ve resmi bir yolla ayr─▒larak bir kimse taraf─▒ndan b─▒rak─▒lan m├╝lk veya para olarak tan─▒m┬şlan─▒r.

ÔľáOsmanl─▒ DevletiÔÇÖnde toplumun baz─▒ ihtiya├ž┬şlar─▒n─▒n kar┼č─▒lanmas─▒ ekonomik durumlar─▒ iyi olan ki┼čilerin kurduklar─▒ vak─▒flara b─▒rak─▒lm─▒┼čt─▒r.

ÔľáTarihin seyri i├žinde vak─▒flar; sosyal, ekono┬şmik, e─čitim, sa─čl─▒k, sanat, mimar├«, ula┼č─▒m ve ba┬şy─▒nd─▒rl─▒k alan─▒nda ├Ânemli rol oynam─▒┼čt─▒r.

ÔľáOsmanl─▒ DevletiÔÇÖnde ba┼čta padi┼čahlar ol┬şmak ├╝zere hanedan ├╝yeleri y├╝ksek dereceli devlet g├Ârevlileri ├že┼čitli vesilelerle vak─▒flar kurmu┼člard─▒r. B├Âylece devlet bir├žok hizmeti para harcamadan yerine getirebilmi┼čtir.

Vak─▒flar yoluyla;

ÔľáAnadolu ve RumeliÔÇÖdeki ┼čehir, kasaba ve k├Âylerin b├╝y├╝mesi ve bay─▒nd─▒r h├óle getirilmesi kolayla┼čm─▒┼čt─▒r.

ÔľáKurulan imaret, medrese, cami, mescit vb. yap─▒larla belde ve semtlerin olu┼čmas─▒ sa─članm─▒┼čt─▒r.

ÔľáVak─▒flar taraf─▒ndan devletin egemen oldu─ču b├Âlgelerde ula┼č─▒m, haberle┼čme ve ta┼č─▒mac─▒l─▒k, yol yap─▒m─▒ gibi alanlarda ├žal─▒┼čmalar yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Ay┬şr─▒ca yollar, kervansaraylar ve hanlarla desteklen┬şmi┼čtir.┬á

ÔľáVak─▒flar, b├╝t├╝n e─čitim ve sa─čl─▒k kurumlar─▒┬şn─▒n finansman─▒ i├žin ├Ânemli bir kaynak olmu┼čtur.

ÔľáVak─▒flar, devletin askeri y├╝k├╝n├╝ de hafiflet┬şmi┼čtir.

ÔľáVak─▒flar ticaret hayat─▒n─▒n geli┼čmesi, kolay┬şla┼čmas─▒ ve ortak giderlerin kar┼č─▒lanmas─▒ ile sosyal yard─▒mla┼čmada etkili olmu┼čtur.

ÔľáY├Ânetim ve adalet te┼čkilat─▒ndaki bozulma┬şlara paralel olarak vak─▒flar da etkinliklerini kaybet┬şmeye ba┼člam─▒┼čt─▒r.

II. Mahmut taraf─▒ndan 1826da Evkaf Neza┬şreti kurularak b├╝t├╝n vak─▒flar bu bakanl─▒─ča ba─č┬şlanm─▒┼čt─▒r.

NASIL E─×─░T─░M G├ľRD├ťLER?

 

Ahilik

XIII. y├╝zy─▒l─▒n ilk yar─▒s─▒ndan XIX. y├╝zy─▒l─▒n ikinci yar─▒s─▒na kadar AnadoluÔÇÖda, Balkanlarda ve K─▒┬şr─▒mÔÇÖda ya┼čam─▒┼č olan T├╝rk halk─▒n─▒n sanat ve meslek alan─▒nda yeti┼čmelerini, ahlaki y├Ânden geli┼čme┬şlerini sa─člayan bir kurulu┼čtur.

ÔľáAhi kelimesinin karde┼č, arkada┼č, yaren, dost, yi─čit anlam─▒na geldi─čini s├Âyleyebiliriz.

ÔľáAhilik; birbirini seven, birbirine sayg─▒ duyan, yard─▒m eden, fakiri g├Âzeten, yoksulu bar─▒nd─▒ran; i┼či kutsal, ├žal─▒┼čmay─▒ ibadet sayan; din ve ahlak kurallar─▒na s─▒k─▒ s─▒k─▒ya ba─čl─▒ esnaf ve i┼č te┼čkilat─▒d─▒r.

ÔľáSel├žuklular d├Âneminde b├╝t├╝n esnaflar mutlaka kendi meslekleriyle ilgili bir esnaf lon┬şcas─▒na ├╝ye idi. Lonca ├╝yeleri aras─▒nda s─▒k─▒ bir da┬şyan─▒┼čma ve kar┼č─▒l─▒kl─▒ denetim vard─▒.

ÔľáAhilikte, usta-kalfa-├ž─▒rak uygulamas─▒ vard─▒. 12-13 ya┼č─▒ndaki ├žocuklar velilerinin izniyle bir sanat faaliyeti g├Âsteren ustan─▒n yan─▒na ├ž─▒rak ola┬şrak verilirdi.

Ôľá├çocu─ču ├Ânceleri ayak i┼čleri ve kolay i┼člerde g├Ârevlendirilen usta, onun ├žal─▒┼čkanl─▒─č─▒ ve d├╝r├╝st┬şl├╝─č├╝ hakk─▒nda fikir sahibi olurdu.

Ôľá├ç─▒raklar belli bir s├╝re ├žal─▒┼čt─▒ktan sonra us┬ştas─▒ taraf─▒ndan iyice tan─▒n─▒r b├Âylece kalfal─▒k gru┬şbuna y├╝kseltilirdi. ├ç─▒rak ustal─▒k unvan─▒n─▒ al─▒rken t├Âren yap─▒l─▒rd─▒. T├Âren sonunda usta aday─▒na destur denilen belge verilirdi.

ÔľáAhilik te┼čkilat─▒n─▒n kurucusu olan Ahi Evran (1171-1262) AnadoluÔÇÖya gelerek KayseriÔÇÖye yer┬şle┼čmi┼č ve halk─▒ ir┼čad g├Ârevine ba┼člam─▒┼čt─▒r. Kayse-riÔÇÖde dericilikle (debba─č) ge├žimini sa─člam─▒┼čt─▒r.

ÔľáAhilik te┼čkilat─▒ sayesinde AnadoluÔÇÖda Rum┬şlar ile Ermenilerin elinde bulunan sanat ve ticaret hayat─▒na zamanla T├╝rklerde kat─▒l─▒p s├Âz sahibi ol┬şmu┼člard─▒r.

ÔľáAhiler, yapt─▒klar─▒ zaviyelerde M├╝sl├╝man t├╝ccar ve esnaf─▒n ahlaki terbiyesi ile u─čra┼čm─▒┼člard─▒r.

ÔľáAhiler, S├Â─č├╝t civar─▒nda geli┼čmekte olan Osmanl─▒ Beyli─čiÔÇÖnin emrine girmi┼člerdir.

ÔľáDo─čudan gelen T├╝rkmen erkeklerini Ahi erkekleri, kad─▒nlar─▒ da Fatma Bac─▒ÔÇÖn─▒n yeti┼čtirdi─či ÔÇťBac─▒yanÔÇŁ grubu terbiye etmi┼čtir. B├Âylece, ├╝├ž k─▒┬ştada alt─▒ as─▒r at ko┼čturacak olan, istikbaldeki Os┬şmanl─▒ neslinin temelini atm─▒┼člard─▒r.

ÔľáBu esnada itibarl─▒ bir ahi olan ┼×eyh Edebali, Osman Gazi ile yak─▒n ili┼čkiler kurup k─▒z─▒n─▒ ona vermi┼čtir.

ÔľáAhiler zaman zaman devletin y├╝k├╝n├╝ de hafifletmi┼člerdir. BursaÔÇÖy─▒ D├╝zmece MustafaÔÇÖn─▒n h├╝cumundan korumu┼člard─▒r. 1360 y─▒l─▒nda idareleri alt─▒ndaki AnkaraÔÇÖy─▒ Sultan I. MuratÔÇÖa teslim et┬şmi┼člerdir.

ÔľáOsmanl─▒ DevletiÔÇÖnin b├╝nyesinde bu hizmet┬şleri hakk─▒yla yapm─▒┼č, sanat ve ticaret hayat─▒n─▒ Osmanl─▒n─▒n maddi ve manevi yap─▒s─▒na g├Âre d├╝┬şzenlemi┼č olan Ahilik te┼čkilat─▒ ─░ngilizlerin destekle┬şdi─či Mustafa Re┼čit Pa┼čaÔÇÖn─▒n haz─▒rlad─▒─č─▒ Tazminat Ferman─▒ÔÇÖndan sonra, b├╝y├╝k bir sars─▒nt─▒ ge├žirmi┼č ve eski i┼člevini kaybetmi┼čtir.

 Loncalar

Lonca, belli bir i┼č kolunda usta, kalfa ve ├ž─▒rak┬şlar─▒ i├žine alan dernek veya sanayi ├Âncesi toplum┬şlarda ├╝r├╝n├╝n kalitesini veya fiyat─▒n─▒ denetleyen ayr─▒ca mesleki e─čitimi planlay─▒p y├╝r├╝ten ├Ârg├╝t olarak tan─▒mlanabilir.

Loncalar─▒n Ba┼čl─▒ca G├Ârevleri:

Ôľá├ťr├╝nlerin kaliteli yap─▒lmas─▒n─▒ sa─člamak ve fiyatlar─▒ belirlemek

ÔľáEsnafla devlet aras─▒ndaki ili┼čkileri d├╝zen┬şlemek

Ôľá├ťyelerinin zararlar─▒n─▒ kar┼č─▒lamak ve kredi sa─člamak

ÔľáHalka mesleki e─čitim vermektir.

ÔľáEsnaflar aras─▒ndaki yard─▒mla┼čma ve daya┬şn─▒┼čmay─▒ sa─člamak.

 

Medrese

Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin dayand─▒─č─▒ sistemlerin te┬şmel d├╝┼č├╝ncesini veren e─čitim-├Â─čretim sisteminin temel kurumu medreselerdir. Medrese s├Âzc├╝─č├╝ ders okutulan yer anlam─▒ndad─▒r.

ÔľáT├╝rkler, AnadoluÔÇÖya gelmeden medrese kurmu┼člard─▒r. B├╝y├╝k Sel├žuklu Sultan─▒ Melik┼čah d├Âneminde Nizamiye Medresesi kurulmu┼čtur.

ÔľáNizamiye Medresesi, d├╝nyan─▒n ilk ├╝niversi┬ştesi say─▒lmaktad─▒r.

ÔľáT├╝rkiye Sel├žuklu Devleti d├Âneminde de bir├žok bilgin, edebiyat├ž─▒ ve mutasavv─▒f AnadoluÔÇÖya davet edilmi┼č, Anadolu bilim ve sanat merkezi h├óline getirilmi┼čtir.

ÔľáOsmanl─▒ Devleti, T├╝rkiye Sel├žuklu DevletiÔÇÖni ├Ârnek alarak ilk medreseyi Orhan Bey d├Âne┬şminde iznikÔÇÖte kurmu┼čtur.

ÔľáDavud-─▒ Kayseri bu medreseye ba┼č m├╝derris olarak atanm─▒┼čt─▒r.

ÔľáMedrese e─čitimi almak i├žin ya┼č ┼čart─▒ yoktu. Fakat gen├ž ve bekar ├Â─črenciler tercih edilirdi.

ÔľáMedreselerde bir m├╝derris en fazla 20 ├Â─č┬şrenci okuturdu.

ÔľáMedrese ├Â─črencileri s─▒nav sonucu tespit edilirdi.

ÔľáSe├žilen ├Â─črenciler yetenek ve zek├ólar─▒na g├Âre ayr─▒ s─▒n─▒flarda e─čitim g├Âr├╝rlerdi.

┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á ÔľáMedreselerin y├╝ksek b├Âl├╝m├╝ (bug├╝nk├╝ ├╝niversite) ├╝cretsiz ve yat─▒l─▒yd─▒.

ÔľáMedreselerde ├Â─črencilerin b├╝t├╝n ihtiya├žlar─▒ ba─čl─▒ olduklar─▒ vak─▒flar taraf─▒ndan kar┼č─▒lan─▒rd─▒.

ÔľáMedresenin y├╝ksek b├Âl├╝m├╝nden mezun olanlar medrese hocas─▒ (m├╝derris, kad─▒ veya y├Â┬şnetici) olurdu.

ÔľáMedreselerde okutulacak dersler ihtiya├ž dikkate al─▒narak yeti┼čtirilmesi hedeflenen gruplara g├Âre belirlenirdi.

ÔľáMedreselerde belirlenen programlara g├Âre ─░slami bilimler, matematik, geometri, mant─▒k, t─▒p, felsefe, tarih, co─črafya, fizik, kimya, tabiat bilimleri vb. okutulmaktayd─▒.

ÔľáOsmanl─▒ medreseleri kurulu┼č d├Âneminden TanzimatÔÇÖa kadar ├╝lkenin bilim ve adalet hayat─▒┬şna, ├Ânemli ├Âl├ž├╝de de y├Ânetime hakim olmu┼čtur. Bat─▒daki geli┼čmelere ayak uyduramayan medre┬şseler TanzimatÔÇÖtan sonra geli┼čmeyi engelleyen kurum h├óline gelmi┼čtir.

 

Medreselerin Bozulma Nedenleri:

ÔľáM├╝sbet bilimlerin giderek daha az okutul┬şmas─▒

ÔľáKanunlara ayk─▒r─▒ olarak medreselere m├╝da┬şhale edilmesi

ÔľáMedreselerle ilgilisi olmayanlara m├╝der┬şrislik verilmesi ve ulema ├žocuklar─▒na daha be┼čikte iken m├╝derrislik payesi verilmesidir.

 

Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnde Baz─▒ Medreseler ve Kurulu┼č Y─▒llar─▒

1330 ─░znik Medresesi

1335 Bursa Medresesi

1385 H├╝davendigar Medresesi

1399 Y─▒ld─▒r─▒m Medresesi

1413 Edirne Eski Cami

1471 Fatih Medresesi

1557 S├╝leymaniye Medresesi

Enderun

Devlet memuru, idareci, komutan ve sanatk├ór yeti┼čtirmek amac─▒yla kurulan bu saray okulu II. Murat d├Âneminde Edirne Saray─▒ÔÇÖnda a├ž─▒lm─▒┼čt─▒r.

ÔľáII. Murat D├ÂnemiÔÇÖnde, ÔÇťDev┼čirme Kanu┬şnuÔÇŁÔÇśile ihtiyaca g├Âre, ├╝├ž be┼č senede bir M├╝sl├╝man olmayan halktan 8-20 ya┼č aras─▒ndaki sa─čl─▒kl─▒ ve kuvvetli erkek ├žocuklar─▒. Acemi O─članlar Oca─č─▒ÔÇÖna al─▒nmaktayd─▒. Dev┼čirilen gen├žlerin zeki ve kabiliyet┬şli olanlar─▒ saraya al─▒n─▒r, burada a├ž─▒lan Enderun MektebiÔÇÖnde e─čitilirdi.

Ôľá Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnde H─▒ristiyan ailelerden dev┼čirilen k├╝├ž├╝k ├žocuklar ├Ânce M├╝sl├╝man T├╝rk ailelerinin yan─▒nda yeti┼čir, sonra Acemi O─članlar Saray ve K─▒┼člalar─▒nda e─čitim g├Âr├╝rlerdi. Buradaki e─čitimden sonra ÔÇť├ž─▒kmaÔÇŁ ad─▒ verilen da─č─▒t─▒ma tabi tutularak ├že┼čitli askeri gruplara g├Ânderilirlerdi. Bu gruplarda kabiliyet ve ├╝st├╝n yetenek g├Âste┬şrenler daha y├╝ksek seviyede e─čitilmek ├╝zere En┬şderunÔÇÖa al─▒n─▒rd─▒.

ÔľáEnderunÔÇÖda iyi e─čitim alm─▒┼č gen├žler, nitelikli devlet adam─▒ veya usta sanatk├ór olarak yeti┼čtirilir┬şlerdi.

┬á┬á ÔľáEnderunÔÇÖda e─čitim ve ├ľ─čretim birbirini iz┬şleyen yedi odada verilirdi.

EnderunÔÇÖda e─čitim d├Ârt konu ├╝zerinde top┬şlanm─▒┼čt─▒r.

1.┬á Beden e─čitimi

2.┬á Uygulamal─▒ saray i┼čleri e─čitimi

  1. Yeteneklerine uygun bir sanat e─čitimi
  2. Teorik olarak ─░slami bilgiler e─čitimi

├ľ─čretim teorik ve uygulamal─▒ olmak ├╝zere iki ┼čekilde yap─▒lmaktayd─▒.

Uygulamal─▒ olanlar, saray ve protokol hiz┬şmetleri, g├╝re┼č, atlama, me├ž ve ok atma gibi spor ├žal─▒┼čmalar─▒ hat sanat─▒, m├╝zik ve bunun gibi g├╝zel sanatlard─▒r.

Teorik olanlarda; T├╝rk├že, Arap├ža, edebiyat, tarih, fen bilimleri, matematik ve ─░slami ilimlerdir.

Yorum ekle

G├╝venlik kodu
Yenile